Hoge CO2-prijs nodig voor realiseren van klimaatdoelen

De huidige Europese prijs voor CO2-uitstoot is ondanks recente stijgingen nog steeds te laag om voldoende investeringen in broeikasgas uitstoot reducties van de grond te krijgen. Een stevige aanvullende nationale CO2-heffing is noodzakelijk om de klimaatdoelen te halen.

Met de huidige klimaatakkoordplannen worden de klimaatdoelen niet gehaald volgens het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Om de doelen toch te halen wil het kabinet nu een CO2-heffing voor de industrie gaan invoeren. Het is nog onbekend hoe hoog deze heffing wordt en welke vorm het krijgt.

Het kabinet heeft beloofd om in juni met een pakket uitgewerkte klimaatplannen te komen waarin een CO2-heffing zit verwerkt. Maar over hoe een effectieve en realistisch uitvoerbare CO2-beprijzing eruit moet gaan zien is nog veel onduidelijk. De overheid praat op dit moment met de industrie en milieuclubs over de mogelijke invulling van een CO2-heffing.

Alleen industrie en werkgeversorganisaties kritisch over CO2-heffing
In het concept klimaatakkoord staat dat de industrie 14,3 megaton CO2-uitstoot moet gaan besparen over de komende jaren. Dit is onderdeel van een pakket maatregelen waarmee de overheid in 2030 een broeikasgasuitstoot reducering van 55 procent wil hebben gerealiseerd. In 2050 moet er netto geen broeikasgas meer uitgestoten worden.

Het kabinet ziet een CO2-heffing als een van de belangrijkste instrumenten om de 14,3 megaton CO2-uitstoot besparing te halen. Ook zijn bijna alle economen en andere wetenschappers het erover eens dat een CO2-heffing een effectieve maatregel is voor het reduceren van CO2-uitstoot. Met deze heffing wordt namelijk de overgang naar schonere productiemethoden met gebruik van hernieuwbare energie gestimuleerd.

Fossiele energie is nu goedkoper dan schone hernieuwbare energie, terwijl het veel meer CO2 uitstoot. Door fossiele energie meer te belasten wordt schone energie aantrekkelijker voor burgers en bedrijven.

Volgens het IMF is een CO2-belasting ook de meest effectieve manier om het gebruik van schonere brandstoffen en lager energieverbruik te stimuleren. Volgens Rick van der Ploeg, hoogleraar economie aan de Universiteit van Oxford en de Vrije Universiteit van Amsterdam, creëert een duidelijke CO2-prijs een belangrijke stimulans voor investeringen in groene en schone energie.

Maar de industrie wil geen extra CO2-heffing omdat het volgens hen leidt tot banenverlies, minder investeringen en het weglekken van CO2-uitstoot in het buitenland.

Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB Nederland zijn tegen een onvoorwaardelijke CO2-heffing die bovenop de al bestaande Europese CO2-prijs komt. Ze zijn bang voor een te grote lastenstijging voor het bedrijfsleven. Wel beseffen zij dat er ook versies van CO2-heffingen zijn die kunnen leiden tot economische voordelen.

Oppositie partijen en maatschappelijke organisaties willen een algemene lage CO2-heffing, waarbij de opbrengsten ten goede komen aan burgers en duurzame innovaties. Met de plannen van Groenlinks en de PvdA wordt volgens het PBL de industrie reductie doelstelling van 14,3 megaton CO2-uitstoot ruim gehaald. Het PBL geeft geen uitsluitsel over of de overige klimaatdoelstellingen ook worden gehaald met een relatief lage CO2-heffing.

Het Europese emissierechtensysteem (ETS)
Sinds 2005 betaald een deel van de Nederlandse industrie voor hun CO2-uitstoot via het Europese CO2-beprijzing mechanisme ETS. Bedrijven die hieronder vallen moeten een recht kopen (of toegewezen krijgen) voor elke ton CO2 die ze uitstoten. Zo moet het aantrekkelijker worden om in schone alternatieven te investeren.

Tot voor kort was dit systeem weinig effectief omdat er teveel rechten waren uitgedeeld en de CO2-prijs daardoor laag bleef. Maar nu is er een uitstoot plafond ingesteld voor de Europese industrie, en dat plafond gaat jaarlijks naar beneden. Daardoor dalen het aantal beschikbare CO2-rechten, neemt schaarste toe en gaat de prijs voor CO2-uitstoot omhoog. Begin vorig jaar lagen de kosten op 8 euro per ton, nu op 27 euro.

Het ETS-mechanisme is door deze stijgende prijs nu van invloed bij investeringsbeslissingen. Maar de Europese CO2-prijs kan door een overaanbod van CO2-rechten ook weer gaan dalen. Deze situatie kan ontstaan bij een economische recessie of als implicatie van de Brexit. Tevens heeft Nederland ambitieuzere CO2-reductie doelen gesteld dan de EU, dit kan een extra nationale heffing noodzakelijk maken.

Ideale CO2-prijs
Uit onderzoek van CE Delft blijkt dat een heffing van 20 euro per ton CO2 voor alle bedrijven niet leidt tot banenverlies en mogelijk zelfs kan zorgen voor banengroei. Een deel van de opbrengsten moet dan wel teruggesluisd worden in vorm van subsidies voor energiebesparende maatregelen. Een heffing van 20 euro per ton CO2 brengt zo’n 500 miljoen euro per jaar op.

Volgens hoogleraar Rick van der Ploeg is er minimaal een prijs van 30 euro per ton nodig om de fossiele industrie te laten bewegen naar een duurzamere toekomst. Tevens stelt hij een jaarlijkse stijging van 2 procent voor.

Een uitstoot prijs van 30 euro per ton is volgens de OESO ook de minimale prijs om de werkelijke kosten van klimaatverandering te compenseren.

Maar analisten van het Internationaal Energieagentschap (IEA) en de private organisatie Carbon Tracker hebben berekend dat een prijs van 50 euro per ton nodig is om bedrijven ertoe te bewegen echt betekenisvolle CO2-uitstoot reducties te realiseren.

Grootschalige investeringen zoals CO2-opslag en het afstappen van aardgas kost grofweg zo’n 70 euro per ton CO2. Om het voor bedrijven economisch rendabel te maken om zelf investeringen te doen is dus eigenlijk een prijs van boven de 70 euro nodig.

Ook het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving berekenden dat de ideale CO2-prijs in Nederland die richting op moet. Om de klimaatdoelen te halen zou volgens hun de CO2-prijs tussen de 60 en 300 euro per ton moeten liggen, oplopend naar 200 tot 1.000 euro per ton in 2050.

In Zweden is al sinds 1991 voor de meeste bedrijven een CO2-belasting van kracht, momenteel bedraagt deze 112 euro per ton. Tussen 1991 en 2013 nam daar de uitstoot van broeikassen met 23 procent af, terwijl de Zweedse economie met 58 procent in omvang groeide. Hiermee hebben de Zweden bewezen dat een stevige en breed ingevoerde CO2-heffing niet schadelijk hoeft te zijn voor de economie.

Effectieve en realistische CO2-heffing
Om de klimaatdoelen te halen zal het kabinet dus moeten streven naar een minimale CO2-prijs van 70 a 100 euro per ton. De huidige Europese ETS-prijs van 27 euro zit nu ver onder dit niveau. Door het Europese emissiehandelssysteem te combineren met een Nederlandse minimumprijs kan het kabinet een gewenst prijsniveau vaststellen. Wel kan het een extra nationale heffing overbodig maken door in Europa te pleiten voor verdere versterking van het ETS mechanisme.

Door een CO2-heffing te combineren met een lagere inkomstenbelasting kunnen deze huishoudens worden gecompenseerd. De Canadese provincie British Columbia heeft met deze vorm van koolstofbelasting een broeikasuitstoot weten te reduceren zonder dat daar negatieve economische consequenties aan verbonden waren.

Aanvullend beleid blijft nodig
Een belasting op CO2-uitstoot van de industrie kan wel slecht uitpakken voor lagere inkomensgroepen. Fossiele-energiebedrijven rekenen de belasting waarschijnlijk door in hun prijzen, en armere huishoudens geven relatief meer geld uit aan energie.

Ook kan er gekozen worden voor maatregelen die CO2-arme producten goedkoper maken, zo hoeft een CO2-taks niet perse tot prijsstijgingen te leiden.

Het verwerken van een effectieve CO2-heffing in het klimaatakkoord wordt hoe dan ook een ingewikkelde puzzel voor het kabinet. Wel is zeker dat aanvullend beleid nodig is om de klimaatdoelen te halen, met een CO2-belasting alleen gaat Nederland dit niet lukken.

Haast bij uitvoering is geboden want van de beoogde 55 procent broeikasgas besparing in 2030 zitten we momenteel nog maar op 13 procent (ten opzichte van 1990), en in 2020 waarschijnlijk niet meer dan 20 procent. In het Urgenda vonnis bepaalde de rechter dat Nederland in 2020 al 25 procent minder broeikasgas moet uitstoten ten opzichte van 1990.


Lees meer over oplossingen voor klimaatverandering:

Dit kunnen we in Nederland doen om klimaatverandering tegen te gaan

Lees ook: